محمد مهدى ملايرى
425
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
آن را نقل كرده و همين منقولات ابن قتيبه هم تنها اثر بازماندهء از آيين كتاب است ، و به همين سبب در اينجا توضيحى دربارهء آن داده مىشود . آنچه از اين تاجنامه با همين عنوان كتاب التاج در عيون الاخبار نقل شده هشت قطعه است كه پنج قطعهء آنها از گفتههاى خسرو پرويز و سه قطعهء ديگر هم به ترتيب از گفتههاى يكى از شاهان و يكى از وزيران و يكى از دبيران است . « 1 » گفتههاى خسرو پرويز يكى دستورى است از او به پسرش شيرويه در چگونگى رفتار با سپاه « 2 » و ديگر نصيحتى است به او دربارهء شرائط كسانى كه براى كارگزارى خود برمىگزيند « 3 » شامل دستورهايى از او به دبير و خزانهدار و پردهدارش دربارهء وظائف آنها و صفاتى كه بايد هركدام از آنها بدان متصف باشند . « 4 » از اين پنج قطعهاى كه از « كتاب التاج » از زبان خسرو پرويز نقل شده دو قطعهء آنها از نامهاى نقل شده كه خسرو پرويز از زندان به پسرش شيرويه نوشته بوده . و اما داستان اين نامه اجمالا چنين است كه در اواخر پادشاهى خسرو پرويز سران و سرداران سپاه او بر او شوريده او را گرفتند و به زندان افكندند و پسرش قباد معروف به شيرويه را به جاى او نشاندند و سپس از زبان او نامهاى مفصل در شرح گناهان و كارهاى ناصوابى كه در زمان سلطنت خود مرتكب شده بوده نوشته و براى او به زندان فرستادهاند تا بداند كه به چه گناه گرفتار آمده و اگر در برابر آنها حجتى دارد اقامه نمايد ، و خسرو پرويز هم نامهاى در پاسخ او نوشت و اتهامات او را پاسخ گفت . و چون دربارهء اين دو نامه و اين تاجنامه در جاى ديگر « 5 » به تفصيل سخن رفته ازاينرو در اينجا گفتههاى گذشته تكرار نمىشود و تنها به اين نكته اشاره مىشود كه آنچه در عيون الاخبار از نامه خسرو پرويز به پسرش شيرويه نقل شده با آنچه از اين نامه در مآخذ تاريخى ديگر آمده
--> ( 1 ) . عيون الاخبار ، ج 1 ، ص 5 و ص 27 و ص 96 . ( 2 ) . عيون الاخبار ، ج 1 ، ص 11 . ( 3 ) . عيون الاخبار ، ج 1 ، ص 15 . ( 4 ) . عيون الاخبار ، ج 1 ، ص 45 و 59 و 84 . ( 5 ) . الترجمه و النقل عن الفارسيه . . . ، ص 120 - 197 .